Đầu tháng 10, một chị kế toán nhắn cho chúng tôi lúc đang chốt bảng lương. Công ty chị vừa thêm khoản hỗ trợ điện thoại 300.000 đồng và tiền ăn trưa 800.000 đồng mỗi tháng cho nhân viên, giờ chị không biết có phải cộng hai khoản này vào lương đóng bảo hiểm hay không. Câu hỏi về các khoản phụ cấp không phải đóng BHXH năm nào cũng quay lại, và câu trả lời phụ thuộc nhiều vào cách ghi trong hợp đồng hơn là vào tên gọi.

Vì sao cùng là phụ cấp mà khoản đóng, khoản không

Pháp luật không chia theo tên gọi phụ cấp hay hỗ trợ. Cái được xét là bản chất của khoản tiền: nó trả cho công việc, hay chỉ là phúc lợi đi kèm.

Ba thành phần của tiền lương đóng BHXH

Theo Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của người lao động trong doanh nghiệp gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Phụ cấp lương ở đây là khoản bù đắp cho điều kiện lao động, tính chất phức tạp của công việc, điều kiện sinh hoạt hoặc mức độ thu hút lao động mà mức lương chưa tính đến. Các khoản bổ sung khác chỉ được tính khi xác định được mức tiền cụ thể và trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ lương.

Hai phép thử nhanh

Từ quy định trên, kế toán có thể tự hỏi hai câu. Khoản này có gắn với công việc, vị trí hay điều kiện làm việc không. Và khoản này có được trả đều một số tiền cố định mỗi kỳ lương không. Nếu cả hai đều là có thì gần như chắc chắn phải đóng. Nếu đó là khoản phúc lợi, biến động theo kết quả làm việc hoặc chỉ phát sinh khi có sự kiện, thì thường nằm ngoài.

Các khoản phụ cấp không phải đóng BHXH 2026

Danh sách dưới đây lấy từ khoản 5 Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH. Công văn 1198/CTL&BHXH-BHXH năm 2025 hướng dẫn rằng các chế độ và phúc lợi này, khi ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động, không phải là tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Hướng dẫn đó hiện vẫn áp dụng cho năm 2026.

Nhóm hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày

  • Tiền ăn giữa ca.
  • Hỗ trợ xăng xe, đi lại.
  • Hỗ trợ điện thoại.
  • Hỗ trợ tiền nhà ở.
  • Hỗ trợ tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ.
Các khoản hỗ trợ ăn giữa ca, xăng xe, điện thoại không tính đóng BHXH
Các khoản hỗ trợ ăn giữa ca, xăng xe, điện thoại không tính đóng BHXH

Nhóm thưởng và hỗ trợ theo sự kiện

  • Thưởng theo Điều 104 Bộ luật Lao động, thưởng sáng kiến.
  • Hỗ trợ khi người lao động có thân nhân mất, có người thân kết hôn, sinh nhật của người lao động.
  • Trợ cấp cho người gặp hoàn cảnh khó khăn do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
  • Các khoản hỗ trợ, trợ cấp khác được ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động.

Về thưởng cuối năm, bạn có thể đọc kỹ hơn ở bài Thưởng Tết, quà Tết có phải đóng BHXH không?.

Các khoản phụ cấp vẫn phải đóng BHXH

Phần này quan trọng không kém, vì đa số trường hợp bị truy thu là do bỏ sót khoản phải đóng chứ không phải do đóng thừa.

Phụ cấp gắn với công việc và điều kiện làm việc

Phụ cấp chức vụ, chức danh, trách nhiệm, phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, phụ cấp thâm niên, khu vực, lưu động, thu hút đều là phụ cấp lương. Chúng được trả vì người lao động giữ vị trí đó, làm trong điều kiện đó, nên phải tính đóng.

Khoản bổ sung trả cố định hằng tháng

Một khoản mang tên là thưởng hay hỗ trợ nhưng tháng nào cũng trả đúng một số tiền, không phụ thuộc kết quả làm việc, rất dễ bị xác định là khoản bổ sung thường xuyên. Ngược lại, phụ cấp chuyên cần hay thưởng năng suất có điều kiện rõ ràng, tháng có tháng không, thì không tính đóng vì biến động theo quá trình làm việc.

Phụ cấp trách nhiệm, chức vụ là phụ cấp lương phải đóng BHXH
Phụ cấp trách nhiệm, chức vụ là phụ cấp lương phải đóng BHXH

Ranh giới dễ nhầm giữa hai nhóm

Nhiều người cho rằng cứ đặt tên khoản chi là hỗ trợ thì không phải đóng. Thực tế kiểm tra cho thấy không đơn giản vậy.

Khi khoản hỗ trợ chỉ là lương đổi tên

Dấu hiệu khiến cơ quan BHXH chú ý là mức lương ghi trong hợp đồng sát lương tối thiểu vùng, trong khi các khoản hỗ trợ lại chiếm phần lớn thu nhập. Lúc đó tên gọi không còn ý nghĩa, phần chênh có thể bị tính lại vào lương đóng, kèm tiền chậm đóng 0,03% mỗi ngày.

Bảng tra nhanh

Khoản chi Tính đóng BHXH Lý do
Tiền ăn giữa ca, xăng xe, điện thoại Không Chế độ, phúc lợi khác
Hỗ trợ nhà ở, giữ trẻ, nuôi con nhỏ Không Chế độ, phúc lợi khác
Phụ cấp chuyên cần có điều kiện Không Biến động theo quá trình làm việc
Phụ cấp trách nhiệm, chức vụ Có Phụ cấp lương gắn với công việc
Phụ cấp độc hại, thâm niên, khu vực Có Bù đắp điều kiện lao động, sinh hoạt

Kế toán nên ghi nhận thế nào cho an toàn

Quy định không khó, chỗ dễ sai là giấy tờ nội bộ không khớp nhau.

Tách mục riêng trong hợp đồng lao động

Các khoản hỗ trợ không tính đóng nên nằm ở mục chế độ và phúc lợi khác của hợp đồng, tách khỏi mục mức lương và phụ cấp lương. Quy chế lương thưởng, bảng lương hằng tháng và hợp đồng cần dùng cùng một tên gọi cho cùng một khoản. Đây cũng là điểm hạn chế của cách làm này: doanh nghiệp đang dùng mẫu hợp đồng cũ sẽ phải ký phụ lục cho từng người, khá mất công.

Không đóng BHXH chưa chắc miễn thuế

Pháp luật BHXH không đặt mức tối đa cho từng khoản hỗ trợ. Những mức trần hay được nhắc tới thuộc về thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp. Kế toán cần tra hai hệ quy định riêng, và giải thích cho nhân viên rằng khoản không đóng bảo hiểm vẫn có thể chịu thuế. Cách tính phần phải đóng có ở bài Mức đóng BHXH 2026 của doanh nghiệp và người lao động.

Tổng kết

Tiền ăn giữa ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại, nhà ở, giữ trẻ, các khoản thưởng và hỗ trợ theo sự kiện không tính đóng BHXH, miễn là đúng bản chất phúc lợi và được ghi thành mục riêng. Phụ cấp chức vụ, trách nhiệm, độc hại, thâm niên và mọi khoản cố định trả đều hằng tháng thì phải đóng. Sau khi rà xong bảng lương, bạn có thể tra cứu số tiền nợ BHXH theo mã đơn vị tại tracuubhxh.vn để chắc rằng công ty không còn treo khoản nào. Lưu ý tracuubhxh.vn là dịch vụ tra cứu hộ, không thuộc cơ quan nhà nước hay Cơ quan BHXH; với trường hợp cụ thể, bạn nên hỏi thêm cơ quan BHXH đang quản lý đơn vị.